Vertrouwenspersonen en Veilige gemeenten voor iedereen

Het lijkt zo vanzelfsprekend: in een gemeente van de Protestantse Kerk voel je je veilig. Leden behandelen elkaar met respect. Mensen met speciale taken en opdrachten maken geen gebruik van hun machtspositie ten koste van anderen. Kinderen en jongeren kunnen ongestoord meedoen.

Helaas gaat dat niet altijd en overal op. Want ongewenste intimiteiten of grensoverschrijdend gedrag, maar ook financiële malversatie, intimidatie en dreiging, houden jammer genoeg bij kerkmuren niet op.

De synode van de Protestantse Kerk Nederland (PKN) heeft in november 2019 uitgesproken gemeenten te gaan stimuleren plaatselijk beleid over veilig omgaan met elkaar te formuleren. In dat beleid is o.a. opgenomen dat er gekwalificeerde vertrouwenspersonen per gemeente of per ring van gemeenten zullen worden aangesteld.

Binnen de ring Walcheren van de PKN zijn daartoe al stappen gezet. De gedachte is dat niet iedere gemeente dit afzonderlijk hoeft te regelen, maar dat er namens de ring zowel een vrouw, alsook een man, hiervoor zullen worden gezocht.

Ondergetekenden zijn dan ook door de ring Walcheren gevraagd als vertrouwenspersonen beschikbaar te zijn voor Protestantse gemeenten op Walcheren. De kerkenraad van de Protestantse gemeente Oost-Souburg heeft ons benaderd en er is een overeenkomst opgesteld. Gemeenteleden van de protestantse gemeente Oost-Souburg kunnen ons dus benaderen bij klachten.

Als vertrouwenspersonen volgen wij het protocol van de protestantse kerk. Het is dus niet de bedoeling dat we als vertrouwenspersonen het werk doen dat de taak van anderen is, zoals het verrichten van onderzoek of wat bij de pastor(aal medewerker) hoort of bij een therapeut. Wij kunnen gemeenteleden met klachten verwijzen en we hebben de rol van wegwijzer en procesbegeleider in deze klachtenprocedure.

De twee vertrouwenspersonen bij de Protestantse gemeente  Oost-Souburg zijn:  Anneloes Steglich (voorheen gemeenteadviseur PKN, altsteglich@gmail.com,  Jaap Lukasse (voorheen predikant PKN en leraar CSW, jaap.lukasse@gmail.com, 


Veilige kerk

Een kerk waarin iedereen veilig is, dat klinkt hier in Walcheren eigenlijk als vanzelfsprekend. Er is hier, ondanks de spanningen in de wereld, geen dreiging van oorlog of ander onheil dat de veiligheid in de kerkelijke gemeente bedreigt. Toch hamert de Protestantse Kerk in Nederland erop dat iedere kerkenraad werk moet maken van een veilige kerk. De synode eist van elke gemeente dat niet alleen betaalde krachten zoals voorgangers, maar ook vrijwilligers in het pastoraat en jeugdwerk, over een door de overheid afgegeven Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) beschikken. Een maatregel die moet bijdragen aan het tegengaan van grensoverschrijdend gedrag, omdat er te vaak meldingen zijn van seksueel misbruik en andere vormen van ongewenst gedrag, zelfs in de kerkelijke gemeente.
Naast een VOG-verklaring vraagt de Protestantse Kerk dat iedere gemeente twee vertrouwenspersonen aanstelt, een man en een vrouw.  De vertrouwenspersoon biedt een luisterend oor aan degenen die met verhalen, vragen of meldingen met betrekking tot de veiligheid in de gemeente, bij hem of haar komt. Hij of zij adviseert over eventueel te nemen stappen en ondersteunt de persoon daarbij. Daarnaast stimuleert de vertrouwenspersoon dat de kerkenraad zich inzet voor een veilige gemeente en dit ook opneemt in het beleid.

Omdat het lastig is om voor iedere gemeenten twee onafhankelijke personen te vinden die vertrouwenspersoon kunnen zijn heeft Ring Walcheren besloten om twee vertrouwenspersonen te benaderen voor alle PKN-gemeenten in Walcheren. Vertrouwenspersonen worden in principe aangesteld voor vier jaar. Inmiddels zijn wij, Jaap Lukasse en Anneloes Steglich, 6 jaar als vertrouwenspersoon werkzaam en wordt het tijd het stokje over te dragen aan twee nieuwe enthousiaste vertrouwenspersonen. Belangstellenden kunnen zich melden bij ons of bij het Ringbestuur.
In de afgelopen zes jaar hebben we met de meeste gemeenten in Walcheren een overeenkomst gesloten en is er overleg geweest met kerkenraden. Ook is het thema ‘Veilige kerk’ tijdens gemeentebijeenkomsten aan de orde geweest. Praten over situaties van onveiligheid is voor velen een grote drempel. Dat merken wij in onze gesprekken, maar dat horen we ook in de verhalen in de media over ernstige vormen van misbruik, zoals in situaties van femicide. Omstanders hebben vermoedens maar durven het niet uit te spreken, slachtoffers worstelen met de vraag wat de gevolgen zullen zijn als zij zich uitspreken. De vertrouwenspersoon luistert, denkt mee en geeft advies; alles wat gezegd is blijft tussen de vertrouwenspersoon en de aangever(ster). Als er stappen gezet worden is dat altijd met volledige toestemming van betrokkene.

Met regelmaat worden wij benaderd met een vraag. Soms is het luisterend oor voldoende en is verdere actie niet nodig. Soms helpen we bij het vinden van de juiste hulp. Grote zaken van grensoverschrijdend gedrag hebben zich afgelopen jaren gelukkig niet voorgedaan, maar wel horen we dat mensen zich soms onveilig voelen. Vaak gaat het om onheuse bejegening of onbegrip en een klimaat waarin onvoldoende ruimte is om dat te uiten. Dat kan zelfs zover gaan dat mensen een kerkelijke gemeente de rug toe keren. Ongemerkt sluipen in een gemeente of een kerkenraad vaak onuitgesproken verwachtingen over hoe het hoort, hoe we het doen of over wat wel en niet gezegd kan worden. Hoe zorgen we voor een kerkelijk klimaat waarbij verschillen niet toegedekt worden, maar open en eerlijk besproken met respect voor verschillen? Zorg dat er geen geheimen onbesproken blijven! Wees alert, zorg dat je elkaar hoort en ziet en durf te praten!

Een vertrouwenspersoon nodig? Neem contact met ons op, wij bellen u zo spoedig mogelijk terug.
Anneloes Steglich, e-mail altsteglich@gmail.com Jaap Lukasse e-mail, jaap.lukasse@gmail.com