Gedachteniszondag Gedachteniszondag

Eerlijk is eerlijk, het gesprek begon met een praktisch argument. Tot en met 2030 maak ik, althans dat is de planning, nog deel uit van het bestuur van de Wereldraad van Kerken. En vrijwel altijd is er in de tweede helft van november een fysieke vergadering ergens op aarde. In de afgelopen jaren is het daardoor nogal eens voorgekomen dat ik de zondag voor de Adventszondag niet in Nederland was. In veel Protestantse gemeenten worden op die zondag (Laatste zondag van het kerkelijk jaar, Eeuwigheidszondag) namen genoemd van gemeenteleden die in het jaar ervoor overleden zijn. Ik zou het jammer vinden om juist op zo’n bijzondere zondag niet voor te kunnen gaan in onze gemeente.


In gesprek met de taakgroepen pastoraat en eredienst kwam vervolgens de Gedachteniszondag op de eerste zondag van november ter sprake. Een praktijk waar steeds meer Protestantse gemeenten inmiddels ook voor kiezen. Er is een brede oecumenische praktijk van aansluiten bij Allerheiligen/Allerzielen; daarin past het om rond 1 en 2 november de namen te noemen van hen die ons zijn voorgegaan. Als Protestantse gemeente te Oost-Souburg, die in haar beleidsplan heeft staan dat we ‘open en oecumenisch georiënteerd zijn’, is het mooi om bij de wereldwijde oecumene aan te sluiten.

Er is echter een nog inhoudelijker argument. In de protestantse traditie was aanvankelijk eigenlijk helemaal geen plaats voor het gedenken, zoals we dat in de loop der tijd toch zijn gaan doen. ‘In de kerk staat God centraal, niet de mens’, was de gedachte daarbij. Na de Reformatie heeft het geruime tijd geduurd voordat er weer ruimte kwam om namen van overledenen te noemen in kerkdiensten. In Nederland is er een tijd geweest waarin gemeenten op oudejaarsavond de doden herdachten. Op een enkele plaats gebeurt dat nog steeds. De Lutherse traditie heeft de Eeuwigheidszondag hiervoor aangereikt. Inhoudelijk concentreert de Eeuwigheidszondag zich op de Voleinding. Persoonlijk heb ik de ervaring dat de eindtijdsteksten die bij deze zondag passen, pastoraal vaak minder geschikt zijn voor het gedenken van mensen. Ruim vijf eeuwen na de Reformatie erkennen steeds meer protestanten dat ‘ruimte voor ritueel’ een groot goed is, waar we in de Reformatie iets te rigoureus afstand van genomen hebben. Door de aansluiting bij de traditie van Allerheiligen/Allerzielen is er ruimte om stil te staan bij allen die ons zijn voorgegaan. De liturgische kalender van het kerkelijk jaar vraagt op dat moment niets anders van ons. Pastoraat, liturgie en verkondiging kunnen in deze periode goed op elkaar afgestemd worden.

Het begon met een praktisch argument. Het leidde tot een fundamenteel gesprek. De beleidsgroep nam vervolgens het besluit om voortaan de Gedachteniszondag te houden op de eerste zondag van november. We noemen dan de namen van diegenen uit onze gemeenschap die in het afgelopen jaar (van 1 november 2025 tot 1 oktober 2026) overleden zijn.

                                    Zij raken niet vergeten
                                    die over zijn gegaan
                                    tot U, want in uw heden
                                    bewaart Gij hun bestaan.
                                    (uit lied 731, Liedboek ‘zingen en bidden in huis en kerk’)

Karin van den Broeke
 
terug