Gemeentebrief ds. Eeuwout Klootwijk Gemeentebrief ds. Eeuwout Klootwijk

Het zal niet onbekend zijn dat ik graag experimenteer in diensten. Ik varieer met beelden en woorden, gebruik attributen, loop soms de kerk in, associeer en wissel van register. Dat doe ik uiteraard niet in mijn eentje, want ook de musici en cantor spelen mee. Er zijn regelmatig responsies, liederen worden op kloostertoon gezongen. Ik hoor met enige regelmaat dat dit mensen aanspreekt. ‘Je spreekt woorden van deze tijd’, zeggen ze, ‘fijn dat je dingen meeneemt, er is beweging in de diensten’. Er zijn er ook die dit minder kunnen waarderen. ‘Moet dit nou zo? Is dit nog wel een kerkdienst?’

Ook rond de stiltes proef ik verschillende belevingen. Vele kerkgangers zijn de stiltes gaan waarderen: de verstilling aan het begin van de dienst of bij de voorbeden. Sommige anderen weten zich niet goed raad hiermee. En praten erdoor heen. ‘Je bent toch in de kerk voor de ontmoeting?’

Soms hoor ik: ‘wat zou hij nu weer doen?’ Dan krab ik me toch een beetje op mijn hoofd. Want waarom doe ik dit? Om het verrassingselement? Om effectbejag? Verlies ik dan de inhoud niet een beetje uit het oog? Maar dan vertellen mensen mij dat ze door bepaalde beelden of vertolkingen echt geraakt zijn. Het kruis van Taizé in de startdienst heeft velen geëmotioneerd, hoewel het aan sommigen voorbijging.

Laat ik iets vertellen hoe ik er zelf in sta en wat ik met al die vormen probeer. Het gaat me eigenlijk altijd om de vraag: wat zeggen de bijbelverhalen ons nu? Waar raken ze aan mijn leven? Hoe houden de bijbelse verhalen ons op de been? Ik probeer daarbij te luisteren naar de klankkleur van de tekst van een bepaalde zondag. Die zet me, vaak associatief, op een spoor. Als Paulus in Kolossenzen 3: 14 schrijft ‘Kleed u in de liefde’, dan zie ik een kleerhanger voor me. Niet omdat ik dat nu zo leuk vindt om met een kleerhanger in de kerk te komen (misschien een beetje wel), maar omdat ik denk: dat kan deze tekst op een verrassende manier beeldend ondersteunen. Wij trekken van alles aan kledingstukken aan: hoe kleden wij ons dan met waarden die er toe doen? Zo’n kleerhanger daagt je uit om daar heel concreet over na te denken. En als ik dan daarbij een tekst uit Prediker lees die terugkijkt op zijn leven en het wil overzien, dan zie ik een trap voor me. Die trap neem ik dan mee. Om letterlijk uit te kunnen beelden wat je ziet als je je eigen leven overziet. Wat is ervan geworden? Wat was zinvol en wat niet?

Toen ik besloot om het kruis van Taizé in de kerk neer te zetten in de startdienst, dacht ik: Natuurlijk, ik kan met woorden ingaan op de vraag wat het kruis voor je betekent, maar het raakt dieper als je van je stoel komt en je naar voren loopt met een steen in je hand. Je legt wat zwaar is of wat je zorgen geeft letterlijk voor het kruis neer. Voor mij heeft dit alles te maken met ons jaarthema ‘Op levensreis’. Waar moet je heen met je vragen en je zorgen? Waar komt je hulp vandaan? Door naar voren te lopen en de weg naar het kruis te gaan kun je het misschien ervaren, zonder dat je het precies onder woorden kunt brengen.

Liturgie is voor mij een levensreis maken. Dat wil ik uitbeelden. Een reis waarin je het kunt uitschreeuwen (in het Kyrie), waarin je het kunt uitzingen dat God er voor jou en anderen is (het Gloria). Een levensreis waarin je door de bijbelse verhalen gecoacht, uitgedaagd en bevraagd wordt. Een pelgrimage waarin je anderen ontmoet. En ook een tocht waar je de waarde van stilte kunt gaan ervaren. Dat moet je leren. Ik hoop niet dat stilte een stokpaardje van mij is. Ik laat geen stiltes vallen, omdat ik er zelf zo van hou (al doe ik dat wel). Ik probeer ruimte te creëren voor stilte, omdat ik geloof dat dit iets aan je kan doen. Stop eens even met praten, laat de woorden even, geef het een kans. Je ontneemt jezelf iets wezenlijks als je alles vol stopt met woorden, geluiden.

Onlang zag ik de Vlaamse directeur van Internationaal Theater Amsterdam Ivo ten Hove in het VPRO-programma Zomergasten. Hij vertelde over de zin van theater. Echt goed theater heeft iets te vertellen, zoekt de diepgang op, en heeft een vertraagde werking, zei hij. Het is niet direct reageren op de laatste actualiteit, maar zoeken naar wat er achter de dingen zit. Het heeft ook te maken met een geheim. Je moet niet alles blootleggen. Je kunt niet alles onder woorden brengen. Er is nog zoveel meer te ontdekken. Voor mij is dat een prima verwoording waar het in de kerkdiensten ook om gaat. Liturgie die gaat over het theater van het leven.

 

Eeuwout Klootwijk

terug