Gemeentebrief ds. Eeuwout Klootwijk Gemeentebrief ds. Eeuwout Klootwijk

Vroeger konden de winters streng zijn. In mijn geboortejaar 1962 was de winter een van de strengste sinds bijna een eeuw. Als kind rolde ik grote sneeuwballen, waarvan ik een hut bouwde. Ik kon er zelf in zitten. Strenge winters heb je nauwelijks meer. De wereld zelf gaat wel een strenge winter tegemoet.

Als kind speelde ik in de buurt en klom in bomen, struinde door struikgewassen en keek naar de bloemen die mijn vader in kassen kweekte. Kikkerdril lag in de sloten en de insecten zoemden om je oren en vlogen erin. Autoruiten kon je nauwelijks schoonmaken, zoveel insecten hadden zich erop te pletter gevlogen bij een autoritje in de zomer. Nu zijn er nauwelijks insecten meer en ik veer op als ik een eenzame vlinder zie. Insecten zijn niet de enige diersoorten die uitsterven.

Als kind wilde ik ontdekkingsreiziger worden. Ik keek naar de natuurfilms van Jacques Cousteau en David Attenborough en droomde van ongerepte natuur. Op de middelbare school leerde ik over permafrost in Siberië. Bodem die altijd bevroren zou blijven. En ik liep in de bergen tot aan de gletsjers, die er in mijn beleving altijd zouden zijn. Inmiddels dooit de permafrost en komen er grote hoeveelheden methaan vrij, veel schadelijker dan CO2. De gletsjers trekken zich terug of verdwijnen.

 

David Attenborough heeft op zijn 94ste een documentaire gemaakt, A life on our planet, waarin hij laat zien hoe de aarde sterft. Er is nog maar 4% aan wilde dieren, de biodiversiteit verdwijnt met rasse schreden. Wij mensen verwoesten de aarde en het leven zelf. Ik heb ademloos naar deze documentaire op Netflix gekeken en tranen sprongen in mijn ogen. Ik zag een David Attenbourgh in filmpjes uit de jaren zestig, zeventig. Zelf terugkijkend zegt Attenborough daarover: ‘Ik verwonderde mij over de wilde natuur, maar wat ik niet besefte is dat deze al lang aan het sterven was. Het werd gemaskeerd door de CO2-opname in de oceanen, maar nu verdwijnt het leven uit de oceanen zelf.’ David Attenborough legt getuigenis af. De mensheid is tot ondergang gedoemd...tenzij…

Na een lange stilte in de documentaire komt hij vervolgens met een boodschap van hoop. Of meer van aanpakken: we moeten het nu doen, nu het nog kan. Hij vertelt het verhaal van geboortebeperking, overstappen op een ander dieet dan vlees en vis, grote zones in de oceanen waarin niet meer gevist mag worden, slim gebruik van duurzame energiebronnen als wind en zon, investeren in onderwijs. En vooral: besef krijgen dat je als mens onderdeel bent van de natuur, dat je met de natuur moet samenwerken.

 

 

Toen ik een kind was, hoorde ik in de kerk nauwelijks iets over de natuur. De mens was rentmeester van de schepping, dat wel. Maar daarin klonk nog door dat je als mens boven de natuur stond. Je moest er over heersen en je vermenigvuldigen. Als student hoorde ik andere geluiden. Er was het conciliair proces van de Wereldraad van Kerken voor gerechtigheid, vrede en heelheid van de schepping. Er kwam in de theologie meer en meer aandacht voor ecologie. Trees van Montfoort schreef het beste theologische boek van 2019, Groene theologie.

 

Ontdekkingsreiziger van verre vreemde gebieden op aarde wil ik al lang niet meer worden. Er is een andere ontdekkingsreis voor in de plaats gekomen. Ontdekken hoe je als mens voluit onderdeel bent van de natuur. Uit de evolutiebiologie en de biogenetica kunnen we leren hoe wij als soorten aan elkaar verwant zijn en hoe alle leven onderling diep verbonden is. Ons DNA delen we in verschillende mate met alle leven, dieren, planten. In de theologie komt hier steeds meer oog voor. God heeft ons niet tegenover de schepping gezet, de mens wordt als laatste en als deel van die schepping uit de aarde geboetseerd. Met humor vertelt het scheppingsverhaal dat het maar weinig had gescheeld of het waren wilde dieren geweest die als helper van de mens zijn eenzaamheid hadden verlicht. Je kunt je wel enigszins de enthousiaste kreet van verrassing van de mens indenken toen hij zijn vrouw naast zich zag, maar het had ook een olifant of een leeuwin kunnen zijn.

Adam en Eva waren overigens vegetariërs. Ze aten van de vruchten van de bomen en begonnen pas vlees te eten toen ze uit de tuin verdreven werden.

 

Er spreekt een diepe zorg uit de documentaire van David Attenborough. Is er een wereld waarin onze kinderen of kleinkinderen kunnen leven? ‘Wie een leven redt, redt de mensheid.’ Dit is een rabbijnse zin uit de Talmoed. Vaak wordt hierbij aan een mensenleven gedacht. Waarom zou je dat niet veel breder trekken? Het roer moet radicaal om wil er überhaupt nog gevaren kunnen worden. Zou deze coronatijd ons mensen op een ander spoor kunnen zetten?

Eeuwout Klootwijk
 

terug