Thema’s uit de joods-christelijke dialoog Thema’s uit de joods-christelijke dialoog
Farizeeën: toonbeeld van schijnheiligheid. Of niet?

Op weg naar Pasen komen we ze weer tegen in de evangelieverhalen: Farizeeën. En ze komen er over het algemeen niet best van af. Hoewel dat weer afhangt van welke evangelist je over hen hoort. Bij Matteüs ligt Jezus in de clinch met Farizeeën en noemt Jezus hen huichelaars (hfd. 15). Lucas vertelt daarentegen dat de Farizeeër Simon Jezus in zijn huis uitnodigt om er maaltijd te houden (Lc. 7:36). De bekendste Farizeeër is ongetwijfeld Nikodemus uit Johannes 2. Toen mijn moeder op de lagere school zat las ze zijn naam als Nico de Mus, maar dit terzijde. Er ontspint zich een heel gesprek tussen Nikodemus en Jezus, over opnieuw geboren worden. De apostel Paulus is zelf afkomstig uit Farizeeënkringen en hij vertelt dat hij bij de strenge variant hoorde (Hand.26:5).

In ons taalgebruik worden Farizeeën geassocieerd met huichelachtigheid, bekrompenheid, kleingeestig, wettisch, op regeltjes gericht. Alles wat wij niet zijn (denken we dan).
Uit de joods-christelijk dialoog leren we dat de Farizeeën een heel belangrijke stroming waren in de tijd van Jezus. Jezus stond zelf niet ver van hun ideeën af. Het waren religieuze leiders die vaak oog en oor hadden voor de noden van gewone mensen. Ze waren kritisch op de tempelelite, zoals de Sadduceeën. Ze vielen de tempel niet af, maar ze kwamen op voor een vorm van God dienen in de synagogen, waar uit de Tora gelezen kon worden. En ze zochten naar de verbinding tussen de woorden uit de Schriften en het gewone leven.
Hoe kan het dan dat het Nieuwe Testament soms zo kritisch schrijft over Farizeeën? De twistgesprekken tussen Jezus en de Farizeeën waren gewone debatten zoals die tussen Joden in die tijd (en nog) gevoerd werden. De felheid over juiste interpretaties was vaak gebruikelijk onder Joden. Nog steeds is er in het jodendom niet één uitleg van een Bijbeltekst, maar is er stem en tegenstem.

Juist omdat Jezus zo dicht bij Farizeeën stond, kon hij ook op hen botsen. De felste ruzies heb je vaak in gezinnen en families. Ik wil niet alle scherpte uit dit soort gesprekken halen, want op sommige punten was de kritiek van Jezus heel diep insnijdend. Maar niet alleen voor Farizeeën, maar ook voor ons.
Wat in ieder geval tragisch is, is dat deze karikatuur van Farizeeën als huichelaars op Joden in het algemeen is overgesprongen in christelijke tradities. Joden zijn dan wettisch, op regels gericht, star. Alles dus wat christenen niet zijn. Dat is net zulke onzin als dat Farizeeën hardvochtig en streng zijn, een soort IS dus of andere fundamentalisten. Tijd voor eerherstel van Farizeeën! Als we over hen lezen in de veertigdagentijd, laten we dan bedenken dat ze tot hetzelfde volk en tot min of meer dezelfde geestelijke stroming als Jezus zelf behoren.

Eeuwout Klootwijk


 
terug